کمبود، عدم ترشح و یا کیفیت بد بزاق، تعادل زیستی دهان را بر هم می‌زند.محیط دهان انسان، علاوه بر آنکه دروازه ورودی بدن برای خوردن و آشامیدن است اکوسیستم پیچیده‌ای داشته و وظایف حیاتی بسیاری را برعهده دارد. دهان از اعضای حیاتی متعددی تشکیل شده که عبارتند از: دندان‌ها، مخاط، لثه، غدد بزاقی و کام که با حفره حلق و از آن طریق با دستگاه تنفس و گوارش مرتبط است. از جمله وظایف دهان می‌توان به جویدن و بلعیدن غذا، تکلم و تنفس اشاره کرد و همان‌طور که می‌دانید مهم‌ترین اعمال حیاتی انسان در این مجموعه می‌گنجد.
برای انجام امور مذکور لازم است محیط زنده دهان، در تعادل و سلامت باشد. سلامت این مجموعه مرهون ترشح مناسب و با کیفیت بزاق از سه دسته غدد بزاقی موجود در حفره دهان است. غدد بزاقی متشکل از غدد بناگوشی، تحت فکی و زیرزبانی هستند. در صورتی که این غدد به درستی عمل نموده و بزاق با کیفیت مناسب ترشح نمایند، قسمت بزرگی از سلامت دهان تضمین می‌شود.
● آیا مهم است؟
کمبود، عدم ترشح و یا کیفیت بد بزاق، تعادل زیستی دهان را بر هم می‌زند و نتیجه این عدم تعادل بروز عفونت‌های دهانی با باکتری‌های هوازی و در مرحله بعدی بی‌هوازی خواهد بود. التهاب ناشی از عفونت، لثه‌ها را متورم، قرمز و دردناک کرده و به دنبال آن لقی و پوسیدگی دندان‌ها بروز می‌کند. بوی بد دهان، اختلال در تنفس، تکلم مشکل، ناتوانی در تشخیص مزه غذا،‌ اشکال در هضم، عفونت‌های دستگاه تنفسی، سوءهاضمه، سوزش و زخم‌های دهانی و در نهایت از دست دادن دندان‌ها و کیفیت بد زندگی، از عوارض خشکی دهان (ناشی از اختلال در ترشح بزاق) هستند.
خشکی دهان می‌تواند دائمی یا موقتی باشد. در موارد دائمی هیچ‌گونه روش درمانی وجود ندارد و تنها راه پیشگیری از بروز عوارض، استفاده از جایگزین‌های بزاق یا بزاق مصنوعی است. بیماری‌های مختلفی می‌توانند باعث خشکی دهان (از نوع شدید و دائمی) گردند که برخی از آنها عبارتند از: بیماری‌های روماتیسمی و سیستم ایمنی (مانند شوگرن، لوپوس، روماتیسم مفصلی) و از بین رفتن غدد بزاقی بر اثر رادیوتراپی (پرتو درمانی) سر و گردن در بیماران مبتلا به بدخیمی‌های این نواحی. در این موارد در صورت عدم استفاده از جایگزین‌های بزاق، بیمار به سرعت دچار عوارض دهانی و از دست دادن دندان‌ها و عفونت‌های دهانی و اختلال در تغذیه و تکلم و در نهایت افسردگی و گوشه‌گیری می‌شود.
طیف وسیعی از موارد خشکی دهان موقتی است و تنها در دوره‌ای از زندگی انسان اتفاق می‌افتد و بدیهی است که در صورت استفاده از جایگزین‌های بزاق در آن دوره خاص، از بروز عوارض شوم آن پیشگیری خواهد شد. خشکی دهان موقت ناشی از برخی از بیماری‌ها مانند دیابت، پرفشاری خون، اختلالات هورمونی در خانم‌ها مثل یائسگی و برخی از بیماری‌های دهان هستند. گروه وسیعی از داروها در مدت زمان مصرف باعث درجاتی از خشکی دهان می‌شوند. این داروها حدود ۴۰۰ قلم را شامل می‌شوند که برخی از پرمصرف‌ترین آنها عبارتند از: داروهای آنتی‌هیستامین،‌ فشارخون، اعصاب و روان، باروری، مدر، ضد‌دردها، ضد‌التهاب‌ها، ضد صرع، ضد اضطراب‌ها، آسم و...
علل دیگر خشکی دهان موقتی تنفس دهانی به علت گرفتگی بینی یا عمل جراحی بینی، استرس، افسردگی،‌ کمبود برخی ویتامین‌ها، اضطراب و سیگار است. در تمام موارد خشکی موقت دهان در دوره‌ای که بیمار مبتلا می‌باشد، برای پیشگیری از عوارض بهتر است از جایگزین‌های بزاق استفاده نمایید.
● اما عوارض
از جمله مشکلات شایع که در افرادی که از دندان مصنوعی استفاده می‌کنند مشاهده می‌شود خشکی دهان است. اصولا سالمندان از خشکی دهان خفیف تا متوسط رنج می‌برند و در صورتی که از دندان مصنوعی نیز استفاده کنند، به علت کمبود بزاق ممکن است دچار زخم‌های دهانی به خصوص در لثه‌ها شوند.
این زخم‌ها موجب دردناک شدن دهانه و لثه و اختلال استفاده از دندان و در نهایت مشکل تغذیه و تکلم و همین‌طور زیبایی می‌شوند. این سالمندان برای خوابیدن در شب نیز گرفتاری‌های فراوانی دارند، از جمله اینکه به دلیل خشکی دهان مخاط دهان در شب به هم می‌چسبد و تنفس دهانی دچار مشکل شده و به همین دلیل فرد بارها از خواب بیدار شده و ناچار است جرعه‌ای آب بنوشد و دهان را مرطوب کرده و دوباره بخوابد.
این خوابیدن و بیدار شدن‌های مکرر موجب می‌شود تا فرد صبح بسیار خسته و افسرده از خواب برخیزد. استفاده از ژل‌های جایگزین بزاق در این سالمندان نه تنها از بروز زخم‌های دهانی پیشگیری می‌کند بلکه با مرطوب نگه داشتن طولانی مدت دهان یا تسهیل تنفس، مشکل خواب وی را نیز حل می‌نماید.
به هر حال براساس آمار جهانی، ۲۰ درصد از افراد در دوره‌ای از زندگی خود خشکی دهان را تجربه می‌کنند و در صورتی که به اهمیت این مشکل واقف باشند و به موقع و مناسب از جانشین‌های بزاق استفاده کنند می‌توانند از ایجاد عوارض شوم آن پیشگیری نمایند.

/ 0 نظر / 7 بازدید